Ábhar nua trí Ghaeilge

Le Jennifer Purcell, Mac Léinn BA Gnó & Gaeilge, Bliain 1, Fiontar, DCU

BA Gnó & Gaeilge
Jennifer Purcell, Mac Léinn Bliain 1 ar an BA Gnó & Gaeilge

Nuair a chloiseann go leor daoine go bhfuil mé ag déanamh an BA Gnó agus Gaeilge is léir óna n-aghaidh go mbíonn an-mhearbhall orthu. Ní fhéadfadh an chuid is mó mac léinn iad féin a shamhlú ag déanamh staidéir ar aon chúrsa trí Ghaeilge. Sa lá atá inniu ann fágann an chuid is mó daoine an Ghaeilge ina ndiaidh nuair a chríochnaíonn siad scrúduithe na hArdteiste ag tús mí Meitheamh. Ach dom féin, bhí an-spéis agam leanúint ar aghaidh ag labhairt agus foghlaim trí Ghaeilge, ár dteanga dhúchais. Páirt mhór de mo shaol is ea an Ghaeilge agus beidh i gcónaí.

I dtús báire ní raibh mé riamh cinnte go mbeinn inann mé féin a chur in oiriúint do gach rud a fhoghlaim trí Ghaeilge, go háirithe na modúil deacra ar an gcúrsa, mar shampla eacnamaíocht. Is athrú mór é ag foghlaim na n-ábhair nua seo agus ag an am céanna ag iarraidh a dhéanamh cinnte go dtuigim an Ghaeilge go hiomlán. D’éirigh sé níos éasca tar éis roinnt seachtainí. Táim i mo chúigiú seachtain ag déanamh an BA Gnó agus Gaeilge agus táim ag an bpointe anois nuair a bhím i léachtaí agus déanaim dearmad go bhfuilim fiú ag labhairt teanga eile.

Táim ag baint sult as na modúil éagsúla, tá siad an-shuimiúil, bíonn na modúil Ghaeilge ag cabhrú chun snas a chur ar mo chuid Gaeilge scríofa. Is rang beag go leor é an BA Gnó & Gaeilge, mar gheall ar sin tá sé níos éasca aithne a chur ar gach duine ar an gcúrsa agus bíonn sé i bhfad níos easca caint leis na léachtóirí sa rang.

Go dtí seo tá mé ag baint sult as an gcúrsa i ndáiríre agus as an athrú ó bheith ag foghlaim i mBéarla go bheith ag foghlaim i nGaeilge.

BA Gnó & Gaeilge
Jennifer agus a cairde ag an Freshers Ball, DCU

Táim i mo bhall den Chumann Gaelach anois agus bhí am iontach agam i gClub an Chonartha an tseachtain seo caite ag baint taitnimh as an gcraic agus ceol! Táim ar bís faoi cad atá i ndán dom i mbliana.

 

 

Mo Chéad Seachtain i DCU

Le Cáit Ní Cheallacháin, Mac Léinn Gaeilge & Iriseoireacht, Bliain 1, Fiontar, DCU

Tháinig mé go dtí an ‘Big Smoke’ le níos mó málaí i mo lámha ná ciall i mo cheann. Ní raibh aithne agam ar éinne. Cinnte, bhíos ar bís chun tús a chur leis an ollscoil, ach ag an am céanna, bhí mé thar a bheith buartha. Bhuail mé leis na cailíní i mo sheomra, agus buíochas le Dia, bhí siad go han deas ar fad. Tús maith, leath na hoibre, mar a deirtear.

1896880_10203174673987228_109298897906784543_n

Shiúil mé isteach go dtí an Helix. Ar an mbealach, bhí go leor iar-mhac léinn ann chun fáilte a chur romhainn. Bhí go leor fuinnimh acu, agus chuir siad mé ar mo shuaimhneas. Bhí cuid acu as a meabhair leis an mbeocht! Mar sin, lean mé ar aghaidh, ag iarraidh gach rud a thógáil isteach. Bhí aghaidheanna eile thart timpeall orm, a bhreathnaigh cosúil liomsa, neirbhíseach, agus sceitimíneach. Nuair a tháinig mé isteach, baineadh geit asam! Bhí an halla dochreidte mór. Bhí mic léinn gach áit ag caint agus ag comhrá. Bhí atmaisféar leictreach ann, agus bhí mé ag iarradh cairde nua a dhéanamh.

Thosaigh daoine difriúla ag caint linn, ar nós an Uachtaráin Brian MacCraith, an duine i gceannas ar Aontas na Mac Léinn, Kenneth Browne, na daoine i gceannas ar an tsábháilteacht, Garda, Ronan O’Domhnaill, agus cainteoirí eile, dar ndóigh. Thug siad go léir píosaí eolais difriúla dúinn faoi shaol an mhic léinn, agus an tábhacht a bhaineann leis na cumainn agus clubanna difriúla thart timpeall ar an gcoláiste.

10717785_10203170965654522_577164945_n

An lá dar gcionn, bhuail mé le mo chuid léachtóirí i Fiontar, DCU agus bhí siad go léir go han deas agus fáilteach. Bhí sé soiléir go raibh siad ag súil le heachtraí na bliana atá le teacht. Mhol siad dúinn bheith i láthair, agus mhínigh siad na modúil dhifriúla atá romhainn.

Gach uile lá, bhí rudaí difriúla ar siúl ar nós cluichí agus fiú hiopnóisí. Chuir an hiopnóisí scanradh an domhain orm, cé go raibh mo chairde nua suas ann ag déanamh amadán astu féin. Ar an Déardaoin, bhí scannán ar siúl taobh amuigh, agus bhí gach duine beagnach préachta leis an bhfuacht. Ag an am céanna, bhí sé go han deas bheith le mo chairde ag baint taitnimh as an scannán, agus le mo bhlaincéad thart timpeall orm. Tar éis sin, bhí Neil Delamer ag cur seó i láthair in san Hub. Bhí sé an-ghreannmhar, agus bhí mé beagnach ag caoineadh leis an ngáire.

Is dócha gur taithí den scoth a bhí sa chéad choicís, idir na cairde agus na heachtraí. Bhí sé go huile is go hiomlán difriúil ó aon taithí eile, go háirithe i gcomparáid leis an meánscoil. Taithí den scoth atá ann fós! Cinnte, tá sé deacair bheith i mo chónaí an-fhada ó mo bhaile, ach gach rud san áireamh, is fiú é.

Cait Ní Cheallacháin, Gaeilge & Iriseoireacht, Fiontar, DCU
Cait Ní Cheallacháin, Mac Léinn Gaeilge & Iriseoireacht, Bliain 1, Fiontar, DCU

Foghlaim Gaeilge ar Líne

Le bliain anuas tá dochtúireacht á scríobh agam bunaithe ar an bhfoghlaim ríomhchuidithe teangacha. Le linn an ama seo táim tar éis teacht ar an oiread sin aipeanna agus clár a chuidíonn le daoine teangacha a fhoghlaim go neamhspleách agus a chuidíonn le múinteoirí cumas a gcuid mac léinn a fhorbairt sa teanga sin chomh maith. Faraor, is annamh a thagaim ar phíosa teicneolaíochta a chuidíonn le duine feabhas a chur ar a c(h)uid Gaeilge. Is trua mór é seo i mo thuairim mar is minic a chloistear daoine ag rá gur bhreá leo tabhairt faoin nGaeilge a fhoghlaim arís i gceart (n’fheadar cad is brí leis sin). Ar an dea-uair, lainseáladh cúrsa ar-líne don Ghaeilge an tseachtain seo caite chun an bhfadhb sin a réiteach ar Duolingo.com

www.duolingo.com
http://www.duolingo.com

Is ardán foghlama ar-líne den chéad scoth é Duolingo a chuireann cúrsaí teangacha saor in aisce ar fáil. D’éirigh le Duolingo an chéad áit a bhaint amach san AppStore ar iTunes anuraidh i measc na n-aipeanna saor in aisce is fearr ar an margadh. Thosaigh mé ag obair leis an dream in Duolingo i gcaitheamh na bliana i gcomhar le ceathrar eile chun cúrsa Gaeilge a chur ar fáil don phobal. Lainseáil muid an cúrsa in Beta an Luan seo caite. Is éard a chiallaíonn Beta nach bhfuil sé foirfe go fóill agus go bhfuil sé á fhorbairt againn fós. Faoi láthair tá 19.5 míle duine cláraithe ar an gcúrsa, agus tá an figiúr seo ag dul in airde in aghaidh an lae. Freisin, is gá a rá nach as Éirinn na húsáideoirí seo uilig.

Oireann an cúrsa seo do thosaitheoirí agus d’fhoghlaimeoirí idirmheánacha. Tig le duine scrúdú iontrála a dhéanamh nó tús a chur leis an teanga a fhoghlaim ón tús. Pléitear le buntúis na teanga agus le nithe casta sa chúrsa, cosúil le clásal coibhneasta na copaile mar shampla. D’fhéadfadh sé a bheith ina chúnamh ollmhór dóibh siúd atá ag tabhairt faoi scrúduithe stáit an bhliain seo chugainn.
Ní réitheoidh an cúrsa seo na fadhbanna nó na dúshláin go léir a bhaineann leis an nGaeilge a fhoghlaim ach tá súil againn go réiteoidh sé roinnt acu. I ndeireadh na dála ní thig le duine teanga a fhoghlaim i gceart gan í a úsáid agus a labhairt go sóisialta.

Oisín Ó Doinn, Fiontar DCU
Oisín Ó Doinn, Mac Léinn Taighde, Fiontar DCU

San Nioclás, Bingo, Síóga agus an Grinch

BA Gnó agus Gaeilge

Bainimid leas as go leor bealaí éagsúla le cumas na mac léinn a thomhas anseo in Fiontar, DCU. Cé go mbíonn ar na mic léinn cúpla scrúdú a dhéanamh is trí thionscadail phraiticiúla is mó a thugaimid deis dóibh a gcumas a léiriú dúinn. Bíonn áthas ar leith ormsa nuair a bhíonn daoine eile in ann leas a bhaint as na tionscadail sin. Le dhá bhliain anuas mar chuid den mhodúl Bainistíocht Tionscadail ar an BA Gnó agus Gaeilge, bheartaigh na mic léinn ar fad sa rang tabhairt faoi thionscadal tiomsaithe airgid. D’eagraigh siad ar fad imeachtaí le hairgead a bhailiú d’eagraíochtaí carthanais a roghnaigh siad féin. Bhí mise in ann comhairle a chur orthu ag gach staid den phróiseas – ó eagraíocht charthanais agus imeacht a roghnú, tacaíocht a fháil ó dhaoine agus ó eagraíochtaí eile, go riaradh rathúil an tionscadail agus an t-airgead a thabhairt don eagraíocht charthanais féin. Chuir na mic léinn comhairle ar a chéile freisin. Ar scáth a chéile a mhaireann na daoine. Bhí siad in ann a cleachtadh a fháil ar choincheapa agus uirlisí i mbainistíocht tionscadail a chur i bhfeidhm. Cad is fiú foghlaim conas peil a imirt ó fhíseán mura ndéanann tú iarracht peil a imirt tú féin! Nach iontach a bheith in ann amhrán a chanadh chomh maith le bheith in ann ceol a léamh!

I mbliana bhí mé an-tógtha le cuid de na tionscadail agus na hiarrachtaí a rinne na mic léinn. Thug San Nioclás cuairt ar ionad siopadóireachta Bhaile Munna le féiríní a bhronnadh ar pháistí óga. Rinne comhlachtaí áitiúla ar nós Speedpak agus Pháirtnéireacht Bhaile Munna agus Fhionnbhrú urraíocht ar na féiríní. Bhronn Sarah-Louise Moran breis agus €300 ar Robyn’s Life Trust.

Chuaigh Cáit Baxter níos faide ó bhaile – go Sligeach. D’eagraigh sí oíche Bingo le duaiseanna urraithe ag siopaí i mbaile Shligigh. Bhí Cáit in ann breis agus €600 a bhronnadh ar an St Vincent de Paul i Sligeach.

Bhí an-spraoi ag Shauna Ní Bhraonáin agus a cairde i gCeatharlach. Ag tús mhí na Nollag chuir an ‘Grinch’ sióga a bhí gléasta i nglas agus dearg faoi ghlas i bpríosún i lár an ionaid siopadóireachta. Chaith na sióga an tráthnóna ag impí ar dhaoine airgead a íoc chun iad a shaoradh. Faoi dheireadh an lae agus scornach thinn ar na sióga agus iad ar fad tar éis an lá a chaitheamh ag éalú ón bpríosún agus ag dul ar ais isteach sa phríosún, bhí Shauna in ann breis agus €700 a bhronnadh ar Éist, eagraíocht charthanais i gCeatharlach a bhaineann le hailse.

BA Gnó agus Gaeilge

Thug mé féin dúshlán don rang. Dá mhéad an tsuim airgid a thiomsódh siadsan is ea is mó a thabharfainnse dóibh. Faoi dheireadh an tseimeastair bhí breis agus €2,200 tiomsaithe againn agus tugtha do charthanachtaí éagsúla ar fud na tíre. Ní amháin gur fhoghlaim an rang faoi bhainistíocht tionscadail, ach bhí deis acu na teoiricí a chur i bhfeidhm agus tacú le hobair thábhachtach na n-eagraíochtaí carthanais. Tugann sé sin ar fad sásamh ar leith domsa agus mé ag obair mar léachtóir anseo in Fiontar.

Emer Ní Bhrádaigh, Fiontar
Emer Ní Bhrádaigh, Léachtóir le Fiontar, DCU

 

Na Gaeil Óga

Na Gaeil Óga
Na Gaeil Óga

Cloistear daoine óga, scaití, ag gearán nach dtugtar deis dóibh a gcuid Gaeilge a chleachtadh agus iad taobh amuigh den seomra ranga. ‘Cén mhaith,’ a deir siad, ‘an oiread sin ama a chaitheamh le foghlaim na teanga nuair nach féidir í a úsáid agus tú amuigh go sóisialta nó sa láthair oibre?’

Muise, an ceart acu. Fiú an té a bhfuil an Ghaeilge go paiteanta aige ag fágáil na scoile dó, ní bheidh sí i bhfad ar a thoil aige mura labhraíonn sé í go rialta. Cabhair mhór é, ar ndóigh, go mbíonn rochtain ag daoine ar na meáin Ghaeilge, leithéidí Raidió na Gaeltachta agus TG4. Ach más maith ann iad, is cinnte nach leor iad.

Ní haon amaidí an ráiteas ‘beatha teanga í a labhairt’. Ach cén áit – taobh amuigh den Ghaeltacht – a bhféadfadh duine gnáthshaol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge?

Ní ag caint ar Ghaeilgeoirí gairmiúla atá mé, daoine (ar nós mé féin) atá ag obair in earnáil na teanga nó mic léinn Ghaeilge sna coláistí tríú leibhéal. Ní hea, a mhic ó, ach na daoine ar dochtúirí nó teicneoirí ríomhaire iad cuir i gcás ar leasc leo a gcumas Gaeilge a chaitheamh i dtraipisí ar fhágáil na scoile dóibh.

Cúis dóchais é, b’fhéidir, gur shocraigh cuid de na mic léinn in Fiontar – mar aon le daoine ón taobh amuigh – pobal dá gcuid féin a chruthú i 2010 a thabharfadh deis dóibh an Ghaeilge a úsáid i gcomhthéacs eile seachas an saol acadúil.

Club peile a bhí i gceist agus bhaist siad ‘na Gaeil Óga’ (GÓ) orthu fein. Más fíor go mbíonn gach tús lag, b’amhlaidh a bhí an scéal i gcás na mar is ar éigean gur éirigh leo cluiche ar bith a bhuachan i rith a gcéad shéasúir. Lean siad orthu, áfach, ag traenáil (agus ag gaeilgeoireacht!), beag beann ar na torthaí ar pháirc na himeartha.

Na Gaeil Óga
Na Gaeil Óga i mbun traenáil

Agus is ag dul ó neart go neart atá an club ó shin. Tá ceithre fhoireann ag na i mbliana – dhá fhoireann peile fear (A agus B), foireann peile ban agus foireann iománaíochta. Lena chois sin, d’éirigh leis na fir A agus leis na mná ardú céime sa tsraith a fháil anuraidh.

Meascán d’imreoirí ó Bhaile Átha Cliath ach a tógadh le Gaeilge agus daoine as na Gaeltachtaí (Conamara, na Déise etc.) agus cónaí orthu anois sa phríomhchathair mar aon le mic léinn agus iarmhic léinn DCU agus coláistí tríú leibhéal eile atá i gceist.

Beidh na Gaeil Óga, an t-aon chlub peile/iománaíochta lán-Ghaeilge i mórcheantar BÁC nó taobh amuigh den Ghaeltacht, in iomaíocht i gComórtas Peile na Gaeltachta arís i mbliana, comórtas a bheidh ar siúl i Maigh Cuilinn i mí an Mheithimh.

Ná habair feasta gur don seomra ranga amháin í an Ghaeilge. Agus a bhuíochas sin, go pointe áirithe, do mhic léinn Fiontar!

Fiontar DCU
PJ Mac Gabhann, Eagarthóir Taighde, Fiontar DCU

Fiontraíocht Shóisialta

Chaith mé an tseachtain seo caite thall in Rhode Island, Stáit Aontaithe Mheiriceá ag freastal ar chomhdháil Ashoka U Changemaker Campus. Tugann sé ardú meanman dom i gcónaí am a chaitheamh le daoine eile atá ag plé le fiontraíocht shóisialta ar champais ollscoile.

Is éard atá i gceist le fiontraíocht shóisialta ná scileanna na fiontraíochta a úsáid le dul i ngleic le fadhb shóisialta éigin. Bíonn fiontraithe cruthaitheach agus nuálaíoch; tugann siad fadhbanna agus deiseanna faoi deara; oibríonn siad amach conas réiteach a fháil ar fhadhbanna; bíonn siad in ann daoine eile a mhealladh le cabhrú leo. Ceistíonn siad an status quo agus cruthaíonn siad eagraíochtaí nua le táirgí nó seirbhísí níos fearr a chur ar fáil. Uaireanta is táirgí nua ar nós Folláin nó seirbhísí nua ar nós SnapChat a bhíonn i gceist. Ach amanna eile is eagraíochtaí cultúir nó pobail iad ar nós Oidhreacht Chorca Dhuibhne  nó  Gaelchultír. Sin dhá eagraíocht atá ann le tamall, agus is céimí de chuid Fiontar, Darren Ó Roadaigh a chomhbhunaigh Gaelchultúr siar i 2005.

An rud a thugann sásamh ar leith domsa ná na fiontair shóisialta atá bunaithe ag mic léinn de chuid Fiontar mar chuid den BA Gnó agus Gaeilge. Anuraidh bhunaigh Liam Redmond HeadstARTS, eagraíocht a chuireann clubanna agus comórtais ealaíne ar fáil do dhaoine le míchumais intleachtúla.  An bhliain roimhe sin bhunaigh Daithí de Buitléir agus Rónán Ó Dálaigh RAG Ireland, cumann atá anois ag feidhmiú in 8 n-institiúid tríú leibhéal. Eagraíonn RAG imeachtaí tiomsaithe airgid (fundraising) ar champais ollscoile. Bhí Rónán i mbliain a dó nuair a bhunaigh siad RAG agus tar éis dó bliain a chaitheamh ar thaithí oibre in Unilever, tá sé ar ais i mbliain na céime anois agus ag tabhairt faoi phlean gnó do chúpla fiontar sóisialta a bhaineann le leabhair athláimhe agus le bia áitiúil. Mar a rinne Liam agus Daithí roimhe, tá Rónán ag obair ar an tionscadal sin mar chuid dá chéim agus mar chuid de chumann Enactus DCU. Seo comórtas idirnáisiúnta ina mbíonn deis ag mic léinn ollscoile fiontair shóisialta a bhunú agus a fhás, ag cruthú sochaí níos fearr dúinn ar fad. Bhuaigh foireann DCU, le fiontair Liam, Dhaithí agus Rónáin comórtas na hÉireann le dhá bhliain anuas, rud a thug muid go Washington in 2012 agus go Cancún in 2013.

Fiontar

Tá mise ag tabhairt tacaíochta do Rónán agus d’fhoireann na bliana seo agus muid ag fad ag tnúth leis go mbeidh an bua againn. Cé gurb é an phríomhaidhm a bhíonn agam ná scileanna fiontraíochta na mac léinn a fhorbairt ba bhreá liom a bheith ag Corn Domhanda Enactus 2014 in Beijing!

Emer Ní Bhrádaigh, Fiontar
Emer Ní Bhrádaigh, Léachtóir le fiontraíocht Fiontar DCU

Forbairt téarmaí nua don Ghaeilge

Tá taighde ar siúl in Fiontar le fada an lá ar théarmaíocht na Gaeilge. Is éard is téarmaíocht ann ná na focail, na frásaí agus siombail eile a thugtar ar choincheapa i réimse eolais ar leith. Is samplaí de théarmaí iad ‘cúl’, ‘cúilín, ‘feall’ agus ‘réiteoir’. Baineann na téarmaí sin le téarmaíocht na peile. Bíonn téarmaíocht ar leith i gceist in an-chuid réimsí saoil – an spórt, an faisean, an ceol, an teicneolaíocht faisnéise. Chomh maith leis sin, baineann saintéarmaí le gairmeacha beatha áirithe, mar shampla, an leigheas, an dlí agus an eolaíocht.

Is é an Coiste Téarmaíochta in Foras na Gaeilge atá freagrach go príomha as téarmaíocht na Gaeilge a fhorbairt. Tá an Coiste sin tar éis go leor foclóirí sainábhair a fhoilsiú thar na blianta – Foclóir Eolaíochta, Foclóir Reiligiún agus Foclóir Gnó ina measc. Tuairim agus deich mbliana ó shin chuaigh Fiontar agus an Coiste Téarmaíochta i gcomhar lena chéile chun na téarmaí uilig a bhí cruthaithe ag an gCoiste thar na blianta a chur ar fáil don phobal ar líne. Ba é www.focal.ie toradh na hoibre sin, suíomh a úsáideann an-chuid daoine anois nuair a bhíonn siad sa tóir ar théarma Gaeilge.

Fiontar
http://www.focal.ie

Bíonn gá le téarmaí nua i gcónaí agus an saol ag athrú agus coincheapa nua ag teacht chun cinn an t-am ar fad. Le blianta beaga anuas rinne foireann Fiontar taighde ar théarmaí spóirt agus téarmaí ealaíon don Ghaeilge agus beidh muid ag tosú go luath ar bhailiúchán nua téarmaí teicneolaíochta faisnéise.  Tá teacht ar chuid de na téarmaí spóirt ar www.focal.ie cheana agus beifear ag cur leo go luath.

An cur chuige a bhíonn i gceist le bailiúchán téarmaí a chruthú ná taighde a dhéanamh chun na coincheapa is tábhachtaí i ngach réimse a aimsiú, na téarmaí Béarla agus Gaeilge a thugtar ar na coincheapa sin a bhailiú, agus i gcásanna nuair nach bhfuil téarma Gaeilge ann cheana, ceann nua a mholadh. Ansin pléann grúpa saineolaithe na téarmaí nua agus, ar deireadh,  cuirtear iad chuig an gCoiste Téarmaíochta le faomhadh a fháil sula bhfoilsítear ar www.focal.ie iad.

Fiontar
http://www.focal.ie

Cé go mbíonn diantaighde i gceist chun bailiúchán tearmaí a chur le chéile bíonn sé an-suimiúil mar faigheann an taighdeoir deis eolas a chur ar choincheapa nua. Agus an taighde spóirt ar bun againn in Fiontar, d’fhoghlaim muid faoi an-chuid cluichí nár thuig muid go rómhaith roimhe sin, mar shampla an daorchluiche, an tsléibhteoireacht agus na cluichí geimhridh. Chomh maith leis sin, bhí deis againn bualadh le daoine spéisiúla agus foghlaim uathu. Thug a lán craoltóirí, tráchtairí agus imreoirí spóirt lámh chúnta dúinn le linn an tionscadail, an tráchtaire aitheanta Mícheál Ó Muircheartaigh ina measc.

Má chuireann tú féin suim sa téarmaíocht, gheobhaidh tú blaiseadh di má roghnaíonn tú ceann de bhunchéimeanna Fiontar. Tá an modúl Téarmeolaíocht ar chlár na tríú bliana den BA Gnó & Gaeilge agus an BA Gaeilge & Iriseoireacht.  Mar chuid den chúrsa bíonn deis ag gach mac léinn tabhairt faoi thionscnamh téarmaíochta agus téarmaí nua Gaeilge a mholadh.

Fiontar
Dr. Gearóid Ó Cleircín,
Léachtóir, Fiontar DCU